ERP

ERP, "Enterprise Resource Planning" kelimelerinin kısaltmasıdır. Türkçeye genel olarak Kurumsal Kaynak Planlama olarak çevrilmektedir. ERP yazılımları, bir işletmenin, satıştan muhasebeye, üretimden insan kaynaklarına, envanterden CRM'e, aklımıza gelen tüm fonksiyonlarını kapsayan entegre bilgi sistemleridir. ERP sistemlerini anlamak için karşıt veya alternatif yaklaşımı düşünmek yerinde olur. Bir işletmenin bilgi sistemleri ile olan ilişkisini düşünelim.

Örneğin, firmamız muhasebe işlemleri için X muhasebe yazılım paketini kullanırken, insan kaynakları ve bordro için Y paketi, satış ve CRM için Z yazılım paketini kullanabilir. Bu yaklaşıma "best of breed" (türünün en iyisi) diyoruz.

ERP yaklaşımı ise bütünleşiktir. Firmanın tüm bölümleri entegre bir ERP sistemi kullanır. Her iki yaklaşımın da kendine göre avantaj ve dezavantajları vardır. Best-of-breed yaklaşımının avantajı, firmanın tek bir bilgi sistemine bağımlı olmayıp farklı tedarikçilerin yazılımlarının rekabetinden fayda elde etmesidir. Ancak bu yaklaşımın entegrasyon, aynı verinin tekrar tekrar işlenmesi, farklı departmanlardan gelen raporların birbirini tutmaması gibi dezavantajları vardır.

ERP yaklaşımında veri, tıpkı bir üretim işletmesine hammaddenin girip işlenerek ürün olarak çıkması gibi, firmaya girer, değişik departmanlarda işlenerek bilgiye dönüşür. ERP yaklaşımının avantajları arasında; bölümler arası entegrasyon ve iletişimi arttırması, tutarlı raporlama, endüstri bağımsızlığı sayılabilir. Bununla birlikte dezavantajları; tek üreticiye bağımlılık, ERP projelerinin kabarık bütçeli olması ve firma uyarlama (implementasyon) sürecinin zorluğu sayılabilir. Hibrit çözümler de uyarlanabilir.

Örneğin bir firma tüm bilgi işlem alyapısı için bir ERP sistemi kullanırken güvenlik kaygıları ile bordro sistemini ayrı bir insan kaynakları yazılımı ile takip edebilir. Ya da fazlası ile karmaşık olan müşteri yapısını bağımsız bir CRM yazılımı ile takip edebilir.

Alıntı: http://www.erpnedir.com/erp-nedir

ERP KULLANIMININ KOBİLERİN ALGILANAN PERFORMANSI ÜZERİNE ETKİSİ: KAYSERİ İMALAT SEKTÖRÜ ÖRNEĞİ

Ali İhsan ÖZDEMİR *

ÖZ

Bu çalışmada Kayseri’de imalat sektöründe faaliyet gösteren ERP (Kurumsal Kaynak Plan- laması) sistemlerini uygulayan KOBİ’ler, ERP uygulaması sonrasında algılanan performans değişimleri bakımından analiz edilmiştir. Performans değerlendirmesinde yaygın olarak kullanı- lan 7 ölçüt grubu belirlenmiştir. Bu ölçütler içinde ürün, üretim süreci, maliyetler, diğer finansal göstergeler, teslimat, tedarik ve müşterilerle ilgili toplam 26 ölçüt yer almaktadır. Bu ölçütler kullanılarak Kayseri’de faaliyet gösteren KOBİ’ler ele alınarak “t testi” ile ERP uygulaması sonrası algılanan performans değişimlerine ilişkin algılamalar incelenmiştir. Çalışma sonucunda, ürün, maliyet, diğer finansal göstergeler, teslimat, tedarik ve müşterilerle ilgili performans ölçüt- lerinin her birine göre ERP sistemlerinin işletme performansını olumlu etkilediğine ilişkin algıla- manın mevcut olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: ERP, KOBİ, Algılanan Performans Ölçümü, Performans Ölçütleri.

THE EFFECT OF ERP USAGE ON PERCEIVED PERFORMANCE OF SMEs: THE CASE OF KAYSERİ

ABSTRACT

In this study, perceived performance change of SMEs in industry sector are examined after ERP implementation. Seven commonly used performance metric groups are determined: product, production process, cost, other financial indicators, delivery, supply and customer service level, totally 26 metrics. After ERP implementation, perceived performance change of SMEs in Kayseri are studied by “t test” in terms of these metrics. In conculusion of the study, ERP sysytems enhance the business performance in terms of product, cost, other financial indicators, delivery, supply and customer related indicators. Keywords: ERP, SMEs, Perceived Performance Measurement, Performans Metrics. *

Yrd. Doç. Dr. Erciyes Üniversitesi, İİBF, İşletme Bölümü Makalenin kabul tarihi: Ekim 2009 174 Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Sayı: 33, Temmuz-Aralık 2009, ss.173-187

GİRİŞ

Bilgi-iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, özellikle de sistem yazı- lımları üzerine yapılan yoğun çalışmalar sonrasında bunların işletmelere sağla- dığı yararların anlaşılması ve uygulamada görülmesi, işletmelerin yeni sistemle- ri benimsemelerini ve uygulamalarını hızlandırmıştır. Bu sistemlerinin işletme- ler tarafından benimsenmesinde; artan rekabet ortamında rekabetçi kalabilme, tedarikçiler ve müşterilerle daha etkin iletişim kurabilme, iş süreçlerini geliştir- me, böylece maliyet indirimi ve verimlilik artışı sağlama gibi faktörler etkili olmuştur. Son yıllarda işletme içi ve işletme dışı süreçleri entegre etmede kullanıl- mak üzere çok sayıda yeni sistem geliştirilmiştir. Bunlardan biri de ERP (Ku- rumsal Kaynak Planlaması- Enterprise Resource Planning) sistemidir. İşletmeler için geliştirilen yazılımlar başlangıçta işletme içi uygulamalara odaklı iken, şimdilerde giderek işletmeler arası uygulamaları destekler hale gelmiştir. Üretimde ilk yazılım çözümleri stok kontrol üzerinedir. Daha sonra, bu yazılımlar Malzeme İhtiyaç Planlaması (Material Requirments Planning – MRP) ve İmalat Kaynak Planlaması (Manufacturing Resource Planning – MRP II) çözümlerini de içine alacak şekilde genişletilmiştir. Bu genişlemeye İnsan Kaynakları, Finans/Muhasebe, Satış/Pazarlama, Satınalma, Dağıtım vb. fonksi- yonların da dahil edilmesiyle ERP ortaya çıkmıştır. ERP sistemi, MRP II siste- minin daha geliştirilmiş ve fonksiyonellik eklenmiş bir uzantısı olarak kabul edilmektedir (Gumaer, 1996: 33; Yusuf ve Little, 1998: 70). ERP sistemlerinin üretim uygulamaları MRP II sistemlerinin fonksiyonel yapısına benzerdir. Buna ilave olarak ERP sisteminde; İnsan Kaynakları, Üre- tim, Satış, Kalite Yönetimi, Satın alma, Bakım-Destek modülleri, Karar Destek uygulamaları ve Veri Yönetimi işletme içindeki diğer sistemlerle bütünleştirilmiştir. ERP sistemi işletme fonksiyonlarını tek bir sistem olarak bir araya getire- rek veri bozulmaları ve bilgi gecikmelerinin ortadan kalkmasına büyük katkı sağlamıştır. ERP sistemi bu yolla bir kuruluşta açıklığı ve şeffaflığı sağlamaya önemli bir destek vermektedir. Bu çalışmada imalat sektöründe faaliyet gösteren KOBİ’lerde ERP uygulamasına geçildikten sonra bazı temel göstergeler bakımından algılanan perfor- mans değişimi incelenecektir.

ERP Kullanımının KOBİ’lerin Algılanan Performansı Üzerine Etkisi: Kayseri İmalat Sektörü Örneği 175

I. ERP SİSTEMLERİNİN GELİŞİMİ VE İŞLETME PERFORMANSI ÜZERİNE ETKİSİ

ERP sistemleri 1990’ların değişen iş çevrelerinin popüler bir bilgi teknolo- jisi (BT) olmuştur. ERP sistemleri bugünlerde en büyük yatırımların yapıldığı BT yatırımlarından biridir. BT uzmanları, bir zamanlar kendi organizasyonlarını birer IBM ya da dijital işyeri olarak tanımlarken; şimdi ise, Z ya da PeopleSoft işyerleri olarak tanımlamaktadırlar. ERP yazılımı geleneksel olarak imalat, inşaat, havacılık ve savunma gibi, sermaye yoğun sektörler tarafından kullanılmıştır. Daha sonraları ise, finans, eğitim, sigorta, perakendecilik ve ha- berleşme sektörlerine de uygulanmıştır (Chung ve Snyder, 2000: 24). Günü- müzde artık hastaneleri de kapsayan uygulamalarla bir çok farklı sektörde uygu- lanmaktadır. ERP sistemleri, MRP II sistemlerinin daha geliştirilmiş ve fonksiyonellik eklenmiş bir uzantısı olarak kabul edilir (Gumaer, 1996: 33; Yusuf ve Little, 1998: 70). BT literatüründen ve MRP ve MRP II ile ilgili referanslardan, ERP’nin kökleri ile ilgili iki tanıma ulaşılabilir. Bunlardan ilki, Modern MRP’nin de kurucusu olarak kabul edilen Orlicky tarafından 1975 yılında ta- nımlanan MRP sistemidir (Vollman ve Berry, Whybark, 1997: 87). İkincisi ise, APICS (American Production and Inventory Control Societies) tarafından des- teklenen ve MRP II geliştiricileri tarafından tanımlanan MRP II sisteminin stan- dart versiyonudur (Scott, 1994: 48). Bu iki tanımın yürürlüğe girmesinden bu yana imalat çevreleri bu iki sistemi 30 yıldır kullanmaktadırlar. Geçmişi incele- yerek, ERP sistemi gelişiminin şöyle bir seyir izlediği söylenebilir. İlk olarak 1960’lardaki basit stok yönetim sistemlerinden 1970’lerdeki MRP sistemlerine geçilmiştir (Orlicky, 1975: 27). Oradan da 1980’lerdeki MRP II sistemlerine doğru bir geçiş söz konusudur. Üretim faaliyetleri için tasarlanmış özel yazılım ihtiyaçları, sırasıyla MRP, MRP II ve ERP paket yazılımlarının gelişimini bera- berinde getirmiştir. ERP teknolojisi, farklı sistemlerin entegrasyonu için bütün- leşik bir yaklaşım olarak sunulmuştur (Olhager ve Seldin, 2004: 353). ERP sistemleri, MRP ve MRP II sistemlerinin gerçekleştiremediği, organi- zasyon içindeki işletme süreçleri ile firma içi bütün bilgi teknolojilerini tek bir bütünleşik çözümde bir araya getirirler. ERP’nin gelişimi hakkında bazı ipuçları, 1970’lerdeki MRP’den 1990’lardaki ERP’ye kadar geçen süreci inceleyen bazı çalışmalardan elde edi- lebilir. Bu çalışmalardan ilki, Kwon ve Zmud’un örgütsel yenilik modelidir (Kwon ve Zmud, 1987: 97). Bu çalışmada. İmalat firmalarında BT uygulamala- rıyla birlikte, hem iş süreçlerini hem de ürünleri etkileyen beş temel faktör ta- nımlanmıştır. Bu faktörler, kullanıcıların özelliklerini (çalışma süreleri, eğitim, değişim direnci), örgütün özelliklerini (uzmanlaşma, merkezileşme, resmileş- me), uyarlanan teknolojinin özelliklerini (kompleksliği), teknolojinin uygulana- 176 Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Sayı: 33, Temmuz-Aralık 2009, ss.173-187 cağı işin özelliklerini (iş belirsizliği, otonomi, işi yürüten kişinin sorumluluğu ve iş değişkenliği) ve örgütsel çevrenin özelliklerini (belirsizlik, örgütler arası bağımlılık) içine alır. Cooper ve Zmud, iş ve teknoloji özelliklerinin BT uygu- lamalarının değişik aşamalarını etkilediğini ileri sürmektedirler (Cooper ve Zmud, 1990: 125). Bu nedenle MRP, MRP II ve ERP sistemlerinin teknolojik özelliklerinin belirlenebilmesi için bu sistemlerin iş ve teknoloji özellikleri ba- kımından ele alınması doğru olacaktır. Diğer bir çalışma, Damanpour’un örgütsel inovasyon çalışmasıdır (Damanpour, 1991: 559). Bu çalışmada, Damanpour, yeniliğin tesis edilmesini; üretkenliğin, gelişimin, yeni fikir ve davranışların uygulaması olarak anlamak- tadır. Kendisi, yeni bir fikrin uygulanması durumunda, bir yeniliğin söz konusu olabileceğini iddia etmektedir. Benzer şekilde Tornatzky, yeniliği bazı yeni şeylere, veya yeni bir fikre, metoda ya da aracın uygulanmasına geçiş olarak tanımlamaktadır (Tornatzky ve Fleisher, 1990: 35). İşletmeler performans düzeylerini iyileştirme amacıyla çeşitli yenilikler uygularlar. Joseph ve diğerleri (1999) işletme performansını verimlilik, maliyet, karlılık, rekabetçilik, satışlardaki büyüme, kar büyümesi, pazar payı, yatırımın getirisi, hisse başına kazanç, ürün kalitesi, yeni ürün geliştirme gibi ölçütlerle ölçmeye çalışmışlardır (Joseph vd., 1999: 1339) Literatürdeki çalışmalar işletme performansını iyileştirmek amacıyla, üre- timde temel işletme amaçlarından birinin, işletme faaliyetlerinde farklı fonksi- yonlar arasındaki engellerin kaldırılması olduğunu ortaya koymuştur (Dean ve Snell, 1991: 782; Ettlie, 1992: 801). Bu amacı gerçekleştirebilmenin yollarından biri, bir işletmenin kendi üretim süreçlerindeki iş ve teknolojileri bütünleştirme- si ile olabilir. Bütünleştirme, işletmenin farklı bölümlerinin koordinasyonu ve dayanışmasının uzantısı olarak tanımlanabilir (Tornatzky ve Klein, 1982: 32). Bu bütünleştirme çabaları, çoğu kez işletme içindeki iş ve teknoloji arasın- daki uyumun geliştirilmesine yardımcı olur. İmalatta, MRP, MRP II ve ERP sistemlerinin doğasındaki genel iş özellikleri, belirsiz tüketici talebi durumu için üretim planlama ve kontrolünü yönetir. Bu üç sistem için iş tanımlaması, bir firmanın üretim yöntemi ve pazarlama stratejisini tanımlamada kullanılabilir (Bufa ve Miller, 1979: 58). İşletme dışı tedarikçilerin ve müşterilerin ERP sis- temine eklenmesi ile tedarik zincirinin bütünü tek bir sistem altında bütünleştiri- lebilir. ERP sistemleri bu bağlamda işletme içerisinde ve işletmenin tedarik zinciri boyunca bilginin her an takip edilmesi ve global bir görünürlük sunmasını sağ- layan sistemlerdir. Bu gerçek zamanlı bilgi, bir tedarik zincirinin operasyonel kararlarındaki kalitesini artırmasına yardım ederek işletme performansının art- masına katkı sağlamaktadırlar. ERP sistemleri bilginin izini sürmekte ve bu yönüyle bilgiyi görmek için tek bir metot sağlayan internetten ayrılmaktadır (Chopra ve Meindl, 2007: 57). ERP Kullanımının KOBİ’lerin Algılanan Performansı Üzerine Etkisi: Kayseri İmalat Sektörü Örneği 177 Sürekli değişen işletme ve çevresinin gereksinimlerini karşılayabilmek ve performanslarını artırmak için ERP sağlayıcılarının çoğu sistemlerini Web üze- rinde işlem yapacak şekilde geliştirmektedirler (Gunasekaran vd., 2005: 526). Son zamanlardaki bu bütünleştirme çalışmalarının sonucunda internet üzerinden tedarikçi ve/veya müşterileri de sisteme dahil eden e-ERP sistemleri geliştiril- miştir. ERP ile işletme performansına etkisi üzerine yapılan çalışmalar ERP sis- temlerinin uygulamalarının yaygınlaşması ile birlikte artış göstermektedir. Bu çalışmalardan birinde King (2005), ERP uyumunun işletmenin finansal perfor- mansını iyileştirmeye katkıda bulunduğunu göstermektedir (King, 2005: 83). Bir başka çalışmada Hunton ve arkadaşları (2003), ERP uygulamasının, işletme performansı üzerinde etkinlik ve karlılık artışı sağladığı görülürken, maliyetler- de önemli iyileşmeler ve çalışan sayısında önemli derecede azalma olduğu orta- ya çıkmıştır (Hunton vd., 2003:182). Türkiye’de yapılan işletme performansı üzerine ERP sistemlerinin etkisini inceleyen bazı çalışmalarda, Özer ve Akça (2007) Yenilikçi özelliklerin ERP uygulama başarısına ve algılanan organizasyon performansı üzerine etkilerini regresyon analizi aracılığı ile analiz etmişlerdir (Özer ve Akça, 2007a: 53). Yine başka bir çalışmada çevresel özelliklerin (rekabetçi baskı ve çevresel belirsizlik) ERP sistemini uygulama başarısı ve organizasyonel performans üzerindeki etki- leri analiz edilmiştir (Özer ve Akça, 2007b:1).

II. KOBİ’LERİN ERP İHTİYACI

Günümüzde KOBİ’ler için maliyetlerin etkin biçimde yönetimi son derece önemlidir. Üretilen malların maliyetlerinin doğru heZlanabilmesi için verilerin işletme içi her bir bölümde doğru tutulması ve bütünleşik bir sistem içinde her bir bölüm tarafından erişilebilir olması gereklidir. Ayrıca KOBİ’ler işletme sermayesi eksikliği sıkıntısı ile çalıştıklarından sahip oldukları kıt sermayenin stoklarda beklemesi daha çok sıkıntı yaşamalarına neden olmaktadır. Bu neden- le alınan siparişlerin ana üretim programına alınırken işletme içinde MRP sis- teminin çalıştırılabilmesi için ürün bilgilerinin doğru ve güvenilir olması gibi bir çok şartın sağlanması gereklidir. Diğer taraftan KOBİ’ler, müşteri sayısını artırmak ve eldeki müşterileri korumak çabası içerisindedir. Artan rekabet ortamında ve küreselleşen pazarlarda KOBİ’lerin yaşamla- rını sürdürebilmeleri işletme içi süreçlerini düzenlemede ve bölümler arası ko- ordinasyonu sağlamada bütünleşik çözüm sunan ERP sistemlerinden yararlan- malarını zorunlu kılmaktadır. Bunun için kurumsal stratejik hedef ve planların üst yönetim tarafından belirlenmesi ve bunun ERP uygulaması ile uyumlu yürü- tülmesi gereklidir. Kurumsal stratejilerin belirlenmesi ve etkin biçimde işletme içinde yayıl- masının en iyi yolu yine kurum içerisinde, ERP sistemlerinin modüler yapıları 178 Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Sayı: 33, Temmuz-Aralık 2009, ss.173-187 üzerinden, çalışanlar ile etkileşimin sağlanmasından geçmektedir. Diğer yandan müşteri taleplerini öngörmeye yönelik analiz ve raporlama sistemleri bu süreci oldukça kolaylaştıracaktır. İşte tüm bu sorunlara çözüm getiren ERP kullanımı tüm işletmelerde olduğu gibi KOBİ’lerde artık zorunlu ihtiyaç haline gelmekte- dir.

III. PERFORMANS ÖLÇÜMÜ VE ÖLÇÜTLERİ

Son yıllarda bir çok işletmenin ERP sistemlerinin potansiyel yararlarını an- ladıkları görülmekle beraber bütünleşik bir ERP sisteminin oluşturulmasında ihtiyaç duyulan performans ölçüm ve ölçütlerini geliştirme konusunda hala yetersiz bilgiye sahip oldukları görülmektedir. Oysa işletme sisteminin bütünü- nün ve içinde yer aldığı değer zincirin genel performansının ne yönde değiştiği- nin izlenmesi ve buradan elde edilen bilgilerle eksik ve aksayan yönlerin düzel- tilmesi ya da iyileştirilmesi işletmeler için yaşamsal önem taşımaktadır. Dahası bu ölçüm ve ölçütlerin, işletme stratejilerinin gerçekleştirilebilirliği hususunda katkılarının ortaya konması ve test edilmeleri gerekmektedir. Performans öl- çümleri, somut verilere dayalı satış tutarları, kar, çıktı miktarı, girdi miktarı ve toplam maliyet unsurlarının parasal ya da maddi büyüklük olarak karşılaştırıl- malarına dönük yapılabileceği gibi işletme yöneticilerinin bu ve benzeri ölçütle- re göre değişimi algılamalarının olumlu ya da olumsuz olmasına bağlı olarak da yapılabilmektedir. Somut verilerin işletmeler tarafından araştırmalarda kulla- nılmasına soğuk bakıldığı durumlarda işletme yöneticileri tarafından algılanan performans değişimine dönük sorulara daha rahat cevaplar elde edilebilmekte- dir. Son yıllarda algılanan performans ölçümüne dönük çalışmalara literatürde sıkça rastlamak mümkündür (Özer ve Akça, 2007a: 53; Özer ve Akça, 2007b: 1). Bu çalışmada da ERP kullanımının işletmelerde algılanan performans de- ğişimini ölçmek amaçlanmaktadır. Bunun için Özdemir(2004) tarafından geliş- tirilen işletmelerin yeni üretim yönetimi sistemlerinin performans değerlendir- mesinde yaygın olarak kullanılan 7 ölçüt grubu belirlenmiştir (Özdemir, 2004:73). Bu ölçütler içinde ürün, üretim süreci, maliyetler, diğer finansal göstergeler, teslimat, tedarik ve müşterilerle ilgili toplam 26 alt ölçüt yer almaktadır. Bu ölçütler aşağıda verilmiştir:

ERP Kullanımının KOBİ’lerin Algılanan Performansı Üzerine Etkisi: Kayseri İmalat Sektörü Örneği 179

Tablo 1: Çalışmada Kullanılan Performans Ölçütleri

IV. ARAŞTIRMANIN AMACI

Bu araştırmanın amacı; Kayseri’deki KOBİ’lerin ERP sistemini uygula- maya başladıktan sonra algılanan performansının, ürün, üretim süreci, maliyet- ler, tedarik, teslimat, müşteriler ve finansal göstergeler bakımından ne yönde gelişme sağladıklarını tespit etmektir.

V. YÖNTEM

Çalışmada Kobilerin ERP uygulamalarının algılanan işletme performansı üzerine etkisini analiz etmek üzere anket dizayn edilmiştir. Ankette işletmelerle ilgili genel bilgiler ve ERP sistemlerini uygulayan işletmelerin performansının ne yönde değiştiğine dair bilgiler elde edilmeye çalışılmıştır. KOSGEB internet sitesinde (www.kobinet.org.tr) kayıtlı Kayseri’de faaliyet gösteren 25 ile 250 arası çalışanı olan toplam 329 sanayi KOBİ’si arasından adresi güncel olan ve erişilebilen işletmelere anket bağlantısı e-posta ile gönderilmiştir. Çalışan sayısı 1-9 arasında olan mikro işletmelerin bu programları uygulamak için yeterli bilgi ve finansal altyapısının olmadığı varsayılarak örneklem kapsamına dahil edil- memişlerdir. Ancak, anket İnternet üzerinden ancak 7 işletme tarafından doldurulmuş- tur. Bunun üzerine işletmelere telefon açılarak ve gidilerek yüz yüze anket uy- gulanmıştır. Bu sayede anketi cevaplayan işletme sayısı 68 olmuştur. Bunlardan 22 tanesi ERP uyguladığını belirtmiştir. 180 Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Sayı: 33, Temmuz-Aralık 2009, ss.173-187 Anket sonuçları SPSS 15.0 paket programı kullanılarak değerlendirilmiş ve istatistik tekniklerinden “t testi” ile analiz edilmiştir. Performans ölçütlerinin normal dağılıma sahip olup olmadıklarını test etmek için de Kolmogorov- Simirnov testi uygulanmıştır. Araştırmamızın temel hipotezleri şu şekildedir:

H11: ERP kullanımının işletmelerin ürün ile ilgili ölçütler bakımından performansını artırdığına ilişkin bir algılama vardır.

H21: ERP kullanımının işletmelerin süreç ile ilgili ölçütler bakımından performansını artırdığına ilişkin bir algılama vardır.

H31:ERP kullanımının işletmelerin maliyet ile ilgili ölçütler bakımından performansını artırdığına ilişkin bir algılama vardır.

H41: ERP kullanımının işletmelerin finansal göstergeler ile ilgili ölçütler bakımından performansını artırdığına ilişkin bir algılama vardır.

H51: ERP kullanımının işletmelerin teslimat ile ilgili ölçütler bakımından performansını artırdığına ilişkin bir algılama vardır.

H61: ERP kullanımının işletmelerin tedarik ile ilgili ölçütler bakımından performansını artırdığına ilişkin bir algılama vardır.

H71: ERP kullanımının işletmelerin müşteri hizmeti ile ilgili ölçütler bakımından performansını artırdığına ilişkin bir algılama vardır.

VI. BULGULAR

Araştırmaya katılan ve ERP uygulayan 22 işletmeden elde edilen bilgiler önce SPSS 15.0 paket programına girildikten sonra işlenmiş, işletmelere ait genel bilgiler verildikten sonra algılanan performans değişimleri analiz edilmiş- tir. Ankette sorulan performans kriterlerinin ölçek güvenirliği yine SPSS 15.0’da güvenirlik analizi kısmında Cronbach Alpha değeri heZlanarak bu- lunmuş ve bu değer 0,92 gibi oldukça yüksek çıkmıştır. Bu ankette kullanılan ölçeklerin alfa değerinin kabul edilebilir sınır olan 0,60’ın (Nunnally, 1978: 15) üzerinde olması çalışmada güvenle kullanılabileceğini doğrulamaktadır. Ankete katılan işletmelere ait genel bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir: Sektörel Dağılım: ERP kullanan işletmelerin çoğunluğunun metal ve mobilya sektöründe faa- liyet göstermekte olduğu ortaya çıkmıştır. Sonuçlar Tablo 1’de verilmiştir. ERP Kullanımının KOBİ’lerin Algılanan Performansı Üzerine Etkisi: Kayseri İmalat Sektörü Örneği 181

Tablo 2: İşletmelerin Sektörel Dağılımı

Tablo 2’ye göre X firmasının ERP paketi olan Unity’nin metal, mobil- ya ve tekstil sektöründe kullanıldığı görülmektedir. T ERP paketi metal ve mobilya sektörlerinde, Y ERP paketi ise taşa/toprağa dayalı sanayi ile makine/teçhizat sanayinde kullanılmaktadır. Z paketini mobilya ve diğer sektörlerden birer firma kullanmaktadır. Çalışan Sayısı: İşletmelerin çalışan sayılarına göre dağılımı aşağıda Tablo 3’de verilmiştir:

Tablo 3: İşletmelerin Çalışan Sayısı Dağılımı

182 Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Sayı: 33, Temmuz-Aralık 2009, ss.173-187 ERP Tedarikçileri: Kobilere ERP sistemi satan tedarikçilerin yapısı incelendiğinde ağırlıklı olarak yerli firmalardan oluştukları görülmektedir. Sonuçlar Tablo 4’de veril- miştir.

Tablo 4: ERP Tedarikçileri

Tablo 4’den anlaşıldığı üzere Kayseri’de imalat kobilerinden çoğu (9 iş- letme) kullandıkları ERP sistemini X firması tarafından satın almıştır. Onu, T takip etmektedir. Z ise üçüncü sırada yer almaktadır. Z dışında global ERP pazarında hizmet veren Oracle, People-Soft ve Baan gibi ERP tedarikçilerinin çalışmaya katılan Kayseri Kobilerinin tedarikçisi olmadığı görül- mektedir. Geri kalan ERP tedarikçilerinin biri dışında(Intuitive) tamamı yerli firmalardır. ERP uygulayan işletme sayısı toplamda 22 olarak görülmektedir. Ancak bunlardan ikisi (Z kullanıcısı-diğer sektörden ve diğer yazılım kullanıcısı- mobilya sektöründen, birer işletme) performans ölçütlerinin ne yönde değiştiği sorularına cevap vermemiştir. Performans Ölçütlerine verilen cevapların orta- lamaları alınmış ve aşağıda Tablo 5’de verilmiştir.

Tablo 5: ERP sonrası Performans Değişimleri

Tablo 5 incelendiğinde Performans ölçütlerinin tamamına bir kaç işletme- nin cevap vermediği görülmektedir. Performans ölçütlerinden ürün ve maliyet ile ilgili ölçütlere işletmelerin tamamı cevap verirken, esneklik ile ilgili olana 3 eksik, diğer 5 ölçüt grubuna da birer işletme eksik cevap vermiştir. Bu cevaplara ERP Kullanımının KOBİ’lerin Algılanan Performansı Üzerine Etkisi: Kayseri İmalat Sektörü Örneği 183 göre bütün performans ölçütlerinde ERP kullanılmaya başladıktan sonra iyileş- meler olduğu anlaşılmaktadır. En yüksek performans artışı süreç ortalamasın- da(2.806) görülürken en az iyileşme ürün ile ilgili olan ölçütlerde (2.4667) gö- rülmüştür. VI. HİPOTEZLERİN TESTİ Çalışmanın hipotezlerinden “ERP kullanımı sonrası algılanan işletme per- formansı artırmıştır” şeklindeki H1 hipotezlerini test etmek üzere (Ho-sıfır hi- potezi: ERP kullanımı sonrası algılanan işletme performansı değişmemiştir) t testi kullanılmıştır. Ankette işletmelerin ERP kullanımı sonrası performans öl- çütlerinin ne yönde değiştiği sorusuna 1-Olumsuz; 2-Değişmedi ve 3-Olumlu cevaplarından birini vermeleri istenmiştir. Bu sebeple analizde başlangıç değeri 2 olarak alınmıştır. Her bir performans ölçütü ortalamasına göre Kolmogorov- Simirnov testi kullanılarak ölçütlerin normal dağılıma uygun dağılıp dağılma- dıkları analiz edilmiş ve sonuçlar aşağıda Tablo 6’da verilmiştir.

Tablo 6: Normallik için Kolmogorov-Smirnov Test Sonuçları

Tablo 6’dan anlaşılacağı üzere süreç esnekliği ile ilgili ölçüt hariç diğer 6 ölçütün normal dağılıma uygun ya da yakın bir dağılıma sahip oldukları görül- mektedir. Bu sonuçlara göre parametrik bir test olan t testinin yapılmasında bir sakınca olmayacağı anlaşılmaktadır. 184 Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Sayı: 33, Temmuz-Aralık 2009, ss.173-187

Tablo 7: ERP’nin Performans Ölçütlerine Katkı Analizi Sonuçları

Tablo 7’de verilen t testi sonuçlarına göre bütün performans ölçütlerine göre ERP kullanımına geçtikten sonra işletme performansının arttığının algılan- dığı görülmektedir. En yüksek artış maliyet ölçütlerinde (0.700) görülürken onu tedarik ölçütleri (0.684) izlemektedir. En az iyileşmenin ürün ile ilgili ölçütlerde (0.466) gerçekleştiği görülmektedir. Bu sonuçlara göre her anlamlılık düzeyinde (0.01 veya 0.05) performans ölçütlerine göre ERP kullanımının algılanan işletme performansını olumlu etki- lediği istatistiksel olarak söylenebilir.

SONUÇ VE ÖNERİLER

KOBİ’lerde ERP kullanım düzeyini ve algılanan işletme performansı üze- rine etkilerini belirlemeye dönük yapılan bu çalışmanın sonucunda yerli ERP tedarikçilerinin KOBİ pazarında hakim oldukları anlaşılmaktadır. Araştırmaya katılan Kayseri’deki imalat KOBİ’lerinin % 90’ı ERP sistemlerini yerli firma- lardan temin etme yoluna gitmişlerdir. Global ERP tedarikçilerinden yalnız Z Kayseri pazarında yer alabilmiştir. Oracle, PeopleSoft, JDEdwards gibi uluslar arası tedarikçilerin Kayseri KOBİ pazarında yer alamadığı çalışmanın bulguları arasında yer almaktadır. Ürün, maliyet, diğer finansal göstergeler, teslimat, tedarik ve müşterilerle ilgili performans ölçütlerinin her birine göre ERP sistemlerinin algılanan işlet- me performansını olumlu etkilediği çalışma sonucunda ortaya çıkan bir başka bulgudur. Üretim süreci ile ilgili de çok yüksek düzeyde bir iyileşme (0.8026) tespit edilmekle birlikte normal dağılım göstermediğinden, t testi ile önceki duruma göre ERP sonrası performans artışı istatistiksel olarak test edilememiş- tir. KOBİ yöneticilerinin işletmelerini geleceğe taşıyabilmeleri için ERP sis- temlerini bir an önce uygulamaya almaları işletmelerinin yararına olacaktır. Bu sistemler artık eskisi kadar pahalı olmaktan da çıkmıştır. Makul bir bütçe ile işletmelerine bu sistemleri kazandırıp performanslarını artırabilirler. ERP sis- temlerinin kurulumu öncesi işletmelerin ihtiyaçlarını tanımlamaları, iyi bir proje ERP Kullanımının KOBİ’lerin Algılanan Performansı Üzerine Etkisi: Kayseri İmalat Sektörü Örneği 185 ekibi oluşturarak projenin başarılı olması için özverili ve inançlı bir çalışma göstermeleri şarttır. Aksi takdirde uygulama sürecinde karşılaşılabilecek prob- lemler sistem kurulumlarının başarısızlıkla sonuçlanmasına neden olabilecektir. KOBİ’ler, teknolojiyi, işletme stratejilerini hayata geçiren bir araç olarak konumlandırmalıdır. Bu sayede KOBİ’ler operasyonel maliyetlerini düşürerek ve yatırımlarını daha etkin gerçekleştirerek işletme hedeflerine daha etkin bi- çimde ulaşacaktır. Gelişmiş analiz araçları, karar destek sistemleri, raporlama araçları ve süreçlere özel uygulamaların özellikleri geliştikçe, bu hedef daha kolay gerçekleşmektedir. Bütün bunlar için ERP sistemlerinin uygulanması çok önemlidir. Çalışma sonunda önerileriler şu şekilde sıralanabilir:

1. KOSGEB yazılım desteklerinin daha profesyonelce yönlendirilerek işletmeleri ERP sistemlerini uygulamaya teşvik edecek şekilde yeniden düzenlenmesinde yarar vardır.

2. KOSGEB ve sanayi odalarının üyelerine ERP sistemlerini tanıtmak amacıyla güvenilir tedarikçilerle panel, sempozyum vb. düzenlemeleri işletmelerin bu sistemlere yabancılığını azaltacaktır.

3. İşletmelerin yazılımlar konusunda tecrübeli elemanlar istihdam etmeleri ERP kurulumu sırasında ve sonrasında çok önemlidir. Bu durum işletme içinde sistemin başarı ile uygulanmasına çok önemli katkı sağla- yacaktır.

4. Üniversite-sanayi işbirliğinin sağlanmasının önündeki engellerin kaldı- rılması ile ERP sistemleri konusunda üniversiteden sanayiye doğru bil- gilendirme akışı olacak diğer taraftan da akademisyenler ve öğrenciler gerçek problemlerle yüzleşerek kendilerini geliştirebilecektir. Bu saye- de hem üniversite hem de sanayi kazançlı çıkacaktır.

5. ERP Sistem Tedarikçilerinin ürünlerini ticari mantıkla değil, işletmele- rin sorunlarını çözmede birlikte hareket ederek, onları sistem kurulumu sonrası da yalnız bırakmayacaklarına ikna edecek biçimde çözüm ortağı olarak sunmaları gerekmektedir. Bu yaklaşım işletmelerin tedarikçi- lere olan güvenini artıracak ve ERP sistemlerinin daha hızlı yayılmasına olanak tanıyacaktır. 186 Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Sayı: 33, Temmuz-Aralık 2009, ss.173-187

KAYNAKÇA

BUFFA, E.S. ve MILLER, J.G.;(1979), Production-Inventory Systems Planning and Control, 3rd ed., Richard D. Irwin, Homewood, IL. CHOPRA, SUNIL ve PETER MEINDL; (2007), Supply Chain Management: Strategy, Planning, and Operation, Pearson Prentice Hall, New Jersey. CHUNG, S.H. ve SNYDER C.A.; (2000) “ERP Adoption: A Technological Evolution Approach”, International Journal of Agile Management Systems, 2(1), ss.24-32. COOPER, R.B., ve ZMUD, R.W.(1990), “Information Technology Implementation Research: A Technological Diffusion Approach”, Management Science, 16(2), ss. 123-139. DAMANPOUR, F.; (1991), “Organizational innovation: A Meta-Analysis Of Effects Of Determinants And Moderators”, Academy of Management Journal, 34(3), ss.555-589. DEAN, J.W. veSNELL, S.A.; (1991), “Integrated Manufacturing And Job Design: Moderating Effects Of Organizational Inertia”, Academy of Management Journal, 34(4), ss.776-804. ETTLIE, J.;(1992), “Organization Integration And Process Innovation”, Academy of Management Journal, 15(4), ss. 795-827. GUMAER, R.;(1996), “Beyond ERP and MRPII”,IIE Solutions, 29(9), ss.32- 36. GUNASEKARAN, A; H. JAMES WILLIAMS ve RONALD E. MCGAUGHEY; (2005), “Performance Measurement And Costing System In New Enterprise”, Technovation, Vol. 25, ss. 523–533. HUNTON, J.E. vd., (2003) “ERP Systems: Comparing Firm Performance Of Adoptors And Nonadoptors” International Journal of Accounting Information Systems, Vol 4, ss.165-184 JOSEPH, I.N. vd. (1999), “Organizational Factors on TQM an Emprical Study” International Journal of Production Research, 37(36), ss.1337-1352. KING, W.R.; (2005) “Ensuring ERP Implementation Success” Information System Management, 22(3), ss.83-84. KWON, T.H., ve ZMUD, R.W.; (1987) “Underlying The Fragmented Models Of Information Systems Implementation”, in Boland and Hirsheim(Eds), Critical Issues in Information Systems Research, John Wiley & Sons, New York, NY. NUNNALLY, J.C.; (1978), Psycometrics Theory, McGraw-Hill, New York. OLHAGER, JAN ve ERIK SELLDIN (2004) “Supply Chain Management Survey Of Swedish Manufacturing Firms”, International Journal of Production Economics, Vol. 89, ss. 353–361. ERP Kullanımının KOBİ’lerin Algılanan Performansı Üzerine Etkisi: Kayseri İmalat Sektörü Örneği 187 ORLICKY, J.;(1975),Material Requirements Planning, McGraw Hill,New York, NY. ÖZDEMİR, A.İ.; (2004) “E-İş Sistemlerinin Sanayi İşletmelerinin başarısı üze- rine etkilerinin karşılaştırmalı analizi” (Yayınlanmamış Doktora Te- zi), Erciyes Üniversitesi SBE, Kayseri. ÖZER G., ve AKÇA Y.; (2007a) “ Yenilikçi Özelliklerin Kurumsal Kaynak Planlama Uygulama Başarısı ve Algılanan Organizasyonel Performans Üzerine Etkisi” ZKÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(5), ss. 53- 70. ÖZER G., ve AKÇA Y.; (2007b) “ Çevresel Özelliklerin Kurumsal Kaynak Planlama (KKP) Uygulama Başarısı ve Algılanan Organizasyonel Per- formans Üzerine Etkisi” Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(1), ss. 1-26. SCOTT, B.; (1994), Manufacturing Planning Systems, Mcgraw-Hill International, London. TORNATZKY, L. ve KLEIN, K.; (1982), “Innovation Characteristics And Innovation Implementation : A Meta Analysis Of Findings”, IEEE Transcripts, Engineering Management, 29(1), ss.28-45. TORNATZKY, L. ve FLEISHER, M.; (1990), The Processes of Technological Innovation, Lexington Books, Lexington , MA VOLLMAN, T; BERRY, W. ve WHYBARK, D.C.; (1997), Manufacturing Planning & Control Systems, McGraw-Hill, New York, NY. YUSUF, Y. ve LITTLE, D.; (1998) “An Empirical Investigation O Enterprise- Wide Integration Of MRP II”, International Journal of Operations and Production Management,